“Understand what I’ve become, it wasn’t my design… (“Begrijp wie ik nu ben, ik heb het ook niet zo bedacht…”)
— Uit : Ode to my family, The Cranberries.
Deze indringende woorden zingt Dolores O’Riordan van The Cranberries in Ode to my family. Ik ben nogal “gek” van Ierse en Schotse muziek sinds ik daar in mijn jeugdvakanties doorheen gelift heb. Ik heb Schotland en Ierland in mijn hart gesloten.
Het nummer beschrijft (denk ik) de worsteling van opgroeien: het diepe verlangen naar de geborgenheid van thuis, gecombineerd met de pijn van het niet écht gezien of begrepen worden in wie je nu bent. Ik hoor er een zekere machteloosheid in. De machteloosheid die het kind vaak voelt naar de ouders toe. Het laat de zachtheid en de verbinding zien: “ik doe dit ook niet om jullie bewust pijn te doen, het is zo gelopen. Ik heb mezelf ook niet uitgevonden.”
Het is herkenbaar, denk ik. Je bent volwassen, hebt je eigen leven op de rit maar zodra je de drempel van je ouderlijk huis overstapt, val je direct terug in je oude rol. Je zegt ‘ja’ tegen die zoveelste klus, houdt je mening in om de lieve vrede te bewaren, of neemt de zorg op je die eigenlijk niet van jou is.
We noemen dat loyaliteit. En dat is het ook. Maar er is een grens waarbij deze loyaliteit destructief wordt. Het kost je je energie, je eigen grenzen en uiteindelijk je eigen geluk.
Waarom ‘nee’ zeggen tegen familie uit liefde is.
Als coach herken ik deze dynamiek van geven en nemen. En wat blijkt? ‘Nee’ zeggen tegen je familie is niet egoïstisch, maar juist een vorm van constructieve loyaliteit.
De onzichtbare draden van loyaliteit
Binnen een familie ben je onlosmakelijk met elkaar verbonden. Contextueel grondlegger Ivan Boszormenyi-Nagy noemde dit de existentiële loyaliteit. Je hebt je leven aan je ouders te danken. Die biologische en emotionele band is er altijd, of je nu wilt of niet.
Het gaat mis wanneer er een ongezonde claim op je wordt gelegd. Als je altijd moet geven om de lieve vrede te bewaren, raakt jouw eigen ‘contextuele bankrekening’ leeg. Door blind ‘ja’ te blijven zeggen, houd je een destructief patroon in stand. Dit werkt verstikkend. Je helpt de familie er niet écht mee; je blokkeert juist de ruimte voor verandering.
Wanneer jij ‘nee’ durft te zeggen tegen een oud patroon, kies je voor jouw eigen rechtvaardigheid. Het bijzondere is: door te stoppen met pleasen, dwing je de dynamiek om te verschuiven. Deze vorm van loyaliteit doorbreekt de cirkel zodat de generaties na jou vrijer kunnen ademen.
De dynamiek in beeld: Een Duplo-opstelling.
Ik ervaar dat praten over loyaliteit, vaak iets theoretisch is. Een “ver van mijn bed show”. Daarom verbeeld ik het graag met Duplo-poppetjes. Dit geeft direct overzicht en raakt zonder dat er duizend woorden nodig zijn.
De verschuiving van verstikkend naar gezond (samengevat voor deze blog) verbeeld in drie stappen:
De verstikking (De huidige situatie)
De opstelling: Je staat in het midden. Je familieleden staan in een dichte cirkel strak om jou heen, met hun gezichten naar jou toe.
Het gevoel hierbij: Je staat letterlijk klem. Er is geen ruimte om te bewegen of je eigen weg te kiezen. Dit is de situatie waarin ‘ja’ zeggen de norm is, maar waarin je jezelf verliest.
De breuk (De spanning van het ‘nee’ zeggen.)
Het gevoel: Dit is het moment dat je voor het eerst grenzen stelt. Je keert je familie de rug toe. Uit de beklemmende cirkel. Het voelt koud, schuldig en alsof je de verbinding volledig verbreekt. Mensen kunnen schrikken van dit schuldgevoel en gaan liever terug naar de beklemmende maar bekende cirkel. Maar deze tussenstap is nodig om los te komen.
Constructieve loyaliteit (De nieuwe balans)
De opstelling: Je verbind je met familie maar nu vanaf een gezonde afstand. Ze staat op haar eigen gele vlakje. Haar eigen fundament.
“Understand the things I say, don’t turn away from me… “ (begrijp wat ik zeg, keer je niet van me af)
The Cranberries- Ode to my family.
Deze zin uit “Ode to my family “is geen boze afwijzing, maar juist een volwassen uitnodiging tot échte verbinding. Je keert je niet méér af, maar je praat en handelt vanaf een gezonde afstand. Je zegt eigenlijk: “Ik trek een grens, maar ik wil nog steeds dat je me hoort,me ziet en dat we in contact blijven. …”Do you know? Do you see me?… Do you notice? …. Does anyone care? zingt Dolores O’Riordan.
Je keert je familie niet meer de rug toe. Je kijkt ze aan. Je ziet ze, je herkent de liefde en de geschiedenis, maar je staat op je eigen plek. Vanaf deze veilige afstand kun je bewust kiezen wanneer je helpt (gezond geven) en wanneer je past (jezelf beschermen). Je bent weer in verbinding maar wel op jóúw voorwaarden.
Jouw eerste stap naar een gezonde balans
Het veranderen van diepgewortelde familiepatronen begint met het letterlijk overzien ervan. Pas als je ziet waar je staat, kun je gaan bewegen. Net zoals in het liedje van The Cranberries hoef je je afkomst niet te ontkennen om toch te mogen groeien.
Durf jij te gaan staan op de plek waar je hoort, in plaats van de plek die altijd van je werd verwacht?